Bilgi Tek Başına Bir Güçtür Hangi Yazara Aittir? – Bir Yudum Espri, Biraz Derinlik
Hepimizin bildiği bir şey var: “Bilgi tek başına bir güçtür.” Ancak bu cümleyi bir yerlerde okudum ve düşündüm: “Kim demişti bu cümleyi?” Yani bu kadar ağır bir lafı kim söylemiş olabilir? İnsanın aklına hemen şu geliyor: “Acaba bilge bir dede, dağda tek başına yaşayan bir keşiş ya da ciddi bir felsefeci midir?” Ama bakın, işin içinde biraz mizah var. Eğer siz de benim gibi biraz fazla düşünen ve biraz da eğlenceli bir genç yetişkinseniz, bu sorunun cevabını tam olarak bulmadan duramazsınız. Neyse, ben bu yazıyı yazarken biraz düşündüm, biraz güldüm, biraz da araştırdım. Sonuçta herkesin kafasında bir soru var: “Bilgi tek başına bir güçtür hangi yazara aittir?”
Bilgi Tek Başına Bir Güçtür: Kim Demişti?
Evet, işte cevabı: Francis Bacon! Hani şu 16. yüzyılda yaşamış olan, bilim ve felsefe alanında önemli bir figür olan, bizlere modern bilimin temelini atan adam. Eğer “Bilgi tek başına bir güçtür” cümlesiyle birisini tanımışsanız, bu işin arkasında ciddi bir tarihsel derinlik olduğunu zaten fark etmişsinizdir. Bacon, bilimsel araştırmaların sistematik bir şekilde yapılması gerektiğini savunmuş, bunun da toplumun gücünü artıracağına inanmış bir isim. Ama tabii işin komik tarafı, bu cümlenin günümüz dünyasında ne kadar popüler olduğunu, sosyal medyada her kafadan bir sesin “bilgi güçtür” dediğini görmek… Kendi kafasında bir “hashtag” açan Bacon’ın neler düşündüğünü kim bilir?
> İç ses: “Aman ya, dünya işte, her şeyi duyan, her şeye şahit olan bir dönemde yaşıyoruz. Bacon’ı bilmem ama bu lafı kim söylemiş olursa olsun, kesin çok ciddi bir şey söylemek istemiştir. Ama bir yandan da, şunları tweet’lesem mi acaba?”
Bacon’ın sözünü araştırırken gerçekten düşündüm, bu cümle şimdi bu kadar popülerse, acaba Bacon ne zaman şunu yazdı: “Bilgi tek başına bir güçtür” ve onu okuyanlar nasıl bir tavır takındı? O zamanlar elbise modası nasıl? İnsanlar bilgi edinmek için el yazmalarıyla mı uğraşıyorlardı, yoksa felsefi tartışmalar yaparak mı?
> Bacon: “Vallahi ben sadece insanlara bir şeyler öğretmeye çalışıyordum. Fakat sonra bu laf moda oldu, işin içine sosyal medya girdi, ve işte…”
Gündelik Hayattan Komik Bir Sahne
Böyle derin bir araştırma yapmaya kalkınca, hayatta karşılaştığım her şeyi bilgi gücüyle ilişkilendirmeye başlıyorum. Mesela geçen gün arkadaşım Emre’ye mesaj attım: “Bir konuda bilgi almak istiyorum, bana çok yardımcı olabilirsin!” O da cevapladı: “Ne konuda bilgi almak istiyorsun?” dedim: “Daha önce hiç 100 TL ile 2 kişi doyduğumuzu gördün mü?” O da “Bunu bir türlü çözemedim” dedi. Yani demem o ki, bazen bildiğimiz her şeyin tek başına güç olduğu kadar, bildiğimiz şeylerin gerçekten faydalı olup olmadığı da tartışmalı. Tabii Bacon’ın derdi başka, onun derdi bilimin gücüydü. Ama ben biraz daha kısa vadeli ve pragmatik bir yaklaşım sergileyerek, bilgi güçtür diyerek midye tavuklu pilavımı yapmanın peşindeyim.
> İç ses: “Bilgi güçtür falan ama, şimdi bu midye pilavını nasıl doğru pişiririm? Acaba Emre o kadar bilgiye sahip mi?”
Bacon ve Bilgi Gücü: Biraz Ciddiyet, Biraz Espri
Bacon’ın bu cümlesi sadece felsefi anlamda değil, pratik anlamda da aslında doğru. Ancak, bugün bilgi bu kadar hızla yayıldığı ve herkesin sürekli olarak her konuda bir fikri olduğu bir çağda, bu tür derin anlamlar bazen kaybolabiliyor. Hani ben de bir noktada kendi içimde şu soruyu soruyorum: “Bilgi tek başına bir güç mü yoksa bilgiyi nerede ve nasıl kullanacağın mı asıl güç?” Bence buradaki asıl güç, bir konuda derin bilgiye sahip olduktan sonra o bilgiyi nasıl kullanacağına karar verebilmekte yatıyor.
> Bacon (belki de hayali bir şekilde): “Evet, bilgi gücü sağlayabilir ama o gücü doğru yönlendirebilirsen.”
> Ben: “Aynen abi, mesela şu an ben de bu yazıyı yazarken ciddi bir bilgi gücü hissediyorum ama bu gücü midye pilavını doğru pişirmek için mi kullanacağım, yoksa blog yazımı daha da eğlenceli yapmak için mi?”
Bilgi ve Sosyal Medya Çağı: Herkes Biraz Bacon, Biraz Ben
Bugün bilgiyi her yerden alabiliyoruz. Sosyal medyada gördüğünüz her yazı, her tweet, her gönderi bir bilgi. Ama bu bilgilerin çoğu hızla kayboluyor. Herkesin bir şekilde fikir sahibi olduğu, bir konuda laf söyleyebildiği bir dönemde yaşıyoruz. Bunu en net şekilde sosyal medyada görebiliyoruz. Eskiden “Bilgi tek başına bir güçtür” diyen Bacon, sosyal medyada yaşasaydı, sanırım bu kadar hızlı bilgilerin kirlenmesi, yanlış anlaşılması ve çarpıtılması onu şok edebilirdi. Bugün herkesin Bacon olabileceği, her bilginin hızla yayıldığı, fakat bazen bu bilgilerin ne kadar doğru olduğu ya da güç sağlayıp sağlamadığı sorgulanan bir çağda yaşıyoruz.
> Ben (kendi kendime): “Yani bir yandan bilgi gücü, diğer yandan bilgi bombardımanı… Bacon sağ olsaydı, şu an ne yapardı acaba?”
> Bacon (hayali): “Yazımda sadece bilimsel araştırmalara mı yer vermeliyim? Yoksa o sosyal medya paylaşımlarını bir inceleyip, bir tık yazmalı mıyım?”
Sonuç: Bilgi Gücü, Ama Kendi Yolumuzu Çizerek
Bilgi gerçekten de bir güçtür, ama onu nasıl kullanacağımız bizim kişisel gücümüzü ortaya koyar. Bacon’ın zamanında “bilgi” derken, büyük ihtimalle bilimsel ve derin bir anlamdan bahsediyordu. Ama bugün, bilgiye herkesin erişimi var ve bazen bu bilgi sadece başkalarını etkileme gücü taşıyor. Bir arkadaşım bana hep der: “Bilgi her zaman işe yaramaz, ama doğru zamanda doğru şekilde kullanıldığında harikalar yaratır.”
> Bacon (düşünerek): “Tam olarak söylemek istediğim şey buydu… Ama keşke sosyal medyada da bir hesabım olsaydı.”
O yüzden Bacon’a ve bilgiye saygı duyarak, hepimizin içinde biraz bilgi gücü olduğunu kabul etmek lazım. Ancak, bu gücü doğru kullanmak da en az bilgi kadar önemli. Yani bilgi bir güçse, o gücü nereye yönlendireceğiniz de sizin elinizde.